Spreidingswet: nieuwe regels voor asielopvang in gemeenten
De Tweede Kamer debatteerde over de zogenoemde Spreidingswet, een wetsvoorstel dat gemeenten verplicht om bij te dragen aan de opvang van asielzoekers. De wet markeert een fundamentele koerswijziging: waar de opvang tot nu toe afhankelijk was van de vrijwillige medewerking van gemeenten, krijgen zij met de nieuwe wet een wettelijke taak op dit gebied. Voor AZC-Alert is dit een ontwikkeling met ingrijpende gevolgen voor de positie van burgers in het besluitvormingsproces.
Het wetsvoorstel was een reactie op de jarenlange opvangcrisis, die zijn dieptepunt bereikte toen honderden asielzoekers buiten moesten slapen bij het aanmeldcentrum in Ter Apel. De situatie maakte duidelijk dat het systeem van vrijwilligheid tekortschoot: te weinig gemeenten waren bereid om opvang te bieden, waardoor de last op een beperkt aantal gemeenten terechtkwam.
Wat verandert er voor burgers
De Spreidingswet heeft directe gevolgen voor omwonenden in gemeenten die tot nu toe geen opvanglocatie hadden. Zij worden mogelijk geconfronteerd met de vestiging van een asielzoekerscentrum in hun directe omgeving, zonder dat hun gemeente zich hiervoor vrijwillig heeft aangemeld. Het platform vraagt zich af of de wet voldoende waarborgen bevat voor de participatie van burgers in het besluitvormingsproces.
Volgens de wettekst moeten gemeenten een plan opstellen voor de realisatie van opvangplekken, in overleg met de provincie en het COA. De wet schrijft echter niet in detail voor hoe de participatie van omwonenden moet worden vormgegeven. AZC-Alert pleit ervoor dat hier landelijke minimumnormen voor worden vastgesteld, zodat burgers overal in Nederland dezelfde rechten hebben als het gaat om inspraak bij de vestiging van opvanglocaties.
Standpunt van het platform
AZC-Alert heeft een genuanceerd standpunt ingenomen over de Spreidingswet. Het platform erkent dat een eerlijkere verdeling van de opvang noodzakelijk is, maar plaatst kanttekeningen bij de manier waarop de wet is vormgegeven. Zonder sterke waarborgen voor burgerparticipatie dreigt de wet het vertrouwen tussen overheid en burger verder te ondermijnen, juist in een periode waarin dat vertrouwen al onder druk staat.
Het platform roept volksvertegenwoordigers op om bij de verdere behandeling van het wetsvoorstel nadrukkelijk aandacht te besteden aan de positie van omwonenden. De informatie op de website van de Eerste Kamer der Staten-Generaal over het wetgevingsproces biedt burgers de mogelijkheid om het verloop van de parlementaire behandeling te volgen.