Kosten verduurzaming asielzoekerscentra: waar gaat het geld naartoe
Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) investeert jaarlijks miljoenen euro's in het onderhoud en de verduurzaming van opvanglocaties verspreid over heel Nederland. Een aanzienlijk deel van dat budget gaat naar energiebesparende maatregelen zoals het vervangen van verouderde beglazing door hoogrendementsglas. Wie zich afvraagt wat de kosten van HR++ glas per vierkante meter bedragen, krijgt een indruk van de schaal van dergelijke renovatieprojecten wanneer het om tientallen gebouwen tegelijk gaat. AZC-Alert heeft via WOB-verzoeken inzicht proberen te krijgen in de exacte verdeling van deze uitgaven.
De totale subsidie die het COA in 2024 ontving bedroeg 3,77 miljard euro, een stijging ten opzichte van de 2,66 miljard in 2023. Binnen dat budget vallen niet alleen de directe opvangkosten, maar ook de materiële kosten voor het geschikt maken en onderhouden van locaties. Het platform constateert dat het voor burgers en gemeenteraadsleden bijzonder lastig is om inzicht te krijgen in de specifieke besteding van deze middelen.
Verduurzaming als groeiende kostenpost
Het COA heeft de afgelopen jaren ingezet op de verduurzaming van opvanglocaties, met name in provincies waar locaties voor langere tijd in gebruik zijn. In Limburg bijvoorbeeld werkt het COA aan een grootschalige herontwikkeling van meerdere locaties, waarbij betere isolatie, duurzame verwarmingssystemen en het hergebruik van materialen centraal staan. Het COA noemt deze investeringen een stap richting toekomstbestendige opvang.
De kosten voor dergelijke verduurzamingsprojecten lopen snel op. Bij het ombouwen van een voormalig kantoorpand of kazerne tot opvanglocatie moet doorgaans de volledige beglazing worden vervangen om te voldoen aan het huidige Bouwbesluit. Afhankelijk van het type glas en de omvang van het pand kunnen de kosten voor glasvervanging alleen al in de tienduizenden euro's lopen. Daarbovenop komen de kosten voor gevelisolatie, dakisolatie en de installatie van duurzame verwarmingssystemen.
Gebrek aan transparantie
AZC-Alert heeft herhaaldelijk WOB-verzoeken ingediend om inzicht te krijgen in de kostenopbouw van verduurzamingsprojecten bij asielzoekerscentra. De antwoorden die het platform ontving waren doorgaans onvolledig of verwezen naar geaggregeerde begrotingsposten waarbinnen de verduurzamingskosten niet apart zichtbaar waren. Het platform pleit voor een gestandaardiseerde rapportage per locatie, zodat gemeenteraadsleden en omwonenden kunnen zien welke investeringen er in hun regio worden gedaan.
Het is opmerkelijk dat particuliere woningeigenaren via de Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing (ISDE) van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland tot op de vierkante meter verantwoording moeten afleggen over hun isolatiemaatregelen, terwijl voor overheidsgebouwen als asielzoekerscentra dergelijke gedetailleerde rapportages niet publiekelijk beschikbaar zijn. Het verschil in transparantie is opvallend.
Wat omwonenden willen weten
Voor omwonenden van opvanglocaties is de financiele kant van verduurzaming relevant om meerdere redenen. Ten eerste willen zij weten of de investeringen leiden tot een duurzamer en beter onderhouden gebouw in hun wijk. Ten tweede is er de vraag of de kosten in verhouding staan tot de verwachte levensduur van de opvanglocatie. Investeren in ingrijpende verduurzaming van een pand dat over twee jaar weer sluit, roept vragen op over doelmatigheid.
Het platform roept het COA op om bij elke grootschalige renovatie een beknopt kostenoverzicht te delen met de gemeente en de omwonenden. Niet om de investeringen ter discussie te stellen, maar om het vertrouwen in de besteding van publieke middelen te versterken. Transparantie over kosten is een voorwaarde voor draagvlak, en draagvlak is een voorwaarde voor een werkbaar asielbeleid.